त्वचा ऋतूनुसार का बदलते?
उन्हाळ्यात चेहरा चमकायला लागतो, तेल गळायला लागतो. हिवाळ्यात तेच ओठ आणि गाल कोरडे होतात.
हे फक्त तुमच्या त्वचेचे नाही — हे जवळजवळ सर्वांचे आहे. आणि यामागे एक स्पष्ट जैविक कारण आहे.
त्वचा ही एक सजीव अवयव आहे. ती आजूबाजूच्या हवामानाला प्रतिसाद देते. उष्णता, थंडी, आर्द्रता, कोरडेपणा यांच्यानुसार त्वचेचे वर्तन बदलते. या बदलांना समजून घेतल्यावर योग्य काळजी घेणे सहज जमते.
Sebaceous Glands म्हणजे काय आणि ते कसे काम करतात?
त्वचेखाली अगणित लहान ग्रंथी असतात ज्यांना Sebaceous Glands म्हणतात. या ग्रंथी Sebum हे नैसर्गिक तेल तयार करतात.
Sebum हे त्वचेसाठी आवश्यक आहे — ते त्वचा मऊ ठेवते, जंतूंपासून संरक्षण करते आणि त्वचेतील आर्द्रता टिकवून ठेवते. समस्या तेव्हा येते जेव्हा हे Sebum जास्त किंवा कमी तयार होते.
या ग्रंथींवर तापमान, हार्मोन्स, आहार आणि Skincare Products यांचा परिणाम होतो.
उन्हाळ्यात त्वचा तेलकट का होते?
उन्हाळ्यात तापमान वाढते. शरीर तापमान नियंत्रित करण्यासाठी घाम आणते — हे सामान्य आहे. पण त्याचसोबत Sebaceous Glands देखील अधिक सक्रिय होतात.
उन्हाळ्यातील जास्त आर्द्रता (Humidity) हवेत असल्यास त्वचेवरचे तेल आणि घाम बाष्पीभवन होत नाही — ते त्वचेवर तसेच राहतात. यामुळे चेहरा तेलकट आणि चिकट वाटतो.
छत्रपती संभाजीनगरमध्ये उन्हाळ्यात तापमान ४० अंश सेल्सियसपेक्षा जास्त होते. अशा वातावरणात Sebum उत्पादन लक्षणीयरित्या वाढते.
तसेच उन्हाळ्यात UV किरणे तीव्र असतात. त्वचा UV पासून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी Melanin आणि Sebum जास्त तयार करते.
तेलकट त्वचेमुळे काय होते?
जास्त Sebum त्वचेच्या छिद्रांमध्ये (Pores) अडकतो. यामुळे Blackheads, Whiteheads आणि Acne (मुरुम) होतात. त्वचेवर धूळ आणि प्रदूषणाचे कण जास्त चिकटतात. चेहरा चमकदार दिसतो पण नैसर्गिक चमकाने नव्हे, तर तेलाच्या थरामुळे.
तेलकट त्वचेसाठी चुकीचे उपाय केल्यास — जसे की खूप जास्त वेळा चेहरा धुणे, कठोर साबण वापरणे — त्वचा आणखी जास्त Sebum तयार करते. हे एक चक्र बनते.
हिवाळ्यात त्वचा कोरडी का होते?
हिवाळ्यात तापमान कमी होते. थंड हवेत आर्द्रता कमी असते — हवा कोरडी असते. या कोरड्या हवेत त्वचेवरील पाणी झपाट्याने बाष्पीभवन होते.
Sebaceous Glands देखील थंडीत कमी सक्रिय होतात — Sebum उत्पादन कमी होते. त्यामुळे त्वचेचा नैसर्गिक ओलावा कमी होतो.
गरम पाण्याने आंघोळ — जी हिवाळ्यात जास्त होते — त्वचेतील नैसर्गिक तेल काढून घेते. यामुळे त्वचा अधिक कोरडी होते.
त्वचेच्या बाहेरील थरात (Stratum Corneum) पाणी टिकवून ठेवण्याची क्षमता असते. हिवाळ्यात ही क्षमता कमी होते — त्यामुळे त्वचा ओढलेली, घट्ट किंवा खाजणारी वाटते.
कोरड्या त्वचेमुळे काय होते?
त्वचेचा पृष्ठभाग खडबडीत होतो. ओठ फाटतात. गाल, हात यांवर पांढुरकी सोलपटे दिसतात. त्वचा लाल होते, खाजते किंवा जळजळते. काही जणांमध्ये Eczema किंवा Psoriasis सारख्या त्वचाविकारांचे प्रमाण हिवाळ्यात वाढते कारण त्वचेचा Barrier खराब होतो.
उन्हाळ्यातील Skincare Routine
१. सौम्य, Foam-based फेस वॉश: दिवसातून दोनदा. हे जास्त Sebum काढते पण त्वचा पूर्णपणे कोरडी करत नाही.
२. Gel-based Light Moisturizer: उन्हाळ्यात जड क्रीम टाळा. Water-based किंवा Gel Moisturizer Pores बंद करत नाही आणि पुरेशी आर्द्रता देते.
३. SPF 50+ Sunscreen: दर दोन तासांनी लावा. हे UV नुकसान आणि Sebum वाढ दोन्ही कमी करते.
४. Salicylic Acid Serum: Blackheads आणि Acne असल्यास आठवड्यातून दोन ते तीन वेळा.
५. Oil-free Makeup: उन्हाळ्यात Non-comedogenic (Pores बंद न करणारे) Products वापरा.
हिवाळ्यातील Skincare Routine
१. Cream-based Gentle Cleanser: फोम वॉशऐवजी. हे Sebum जास्त काढत नाही आणि त्वचेचा नैसर्गिक Barrier टिकवतो.
२. Hyaluronic Acid Serum: ओलसर त्वचेवर लावा — हे पाणी त्वचेत खेचून ठेवते.
३. Rich Moisturizer (Ceramide किंवा Shea Butter): त्वचेचा Barrier मजबूत करतो.
४. Thick Lip Balm: SPF असलेला उत्तम.
५. Body Lotion: आंघोळीनंतर लगेच लावा — ओलसर त्वचेवर Moisturizer जास्त प्रभावी असतो.
६. SPF 30+ Sunscreen: हिवाळ्यातही UV किरणे असतात — विशेषतः दुपारी. सनस्क्रीन बंद करू नका.
निष्कर्ष — एकच Routine वर्षभर काम करत नाही
त्वचेची काळजी हंगामानुसार बदलणे आवश्यक आहे. जे उन्हाळ्यात काम करते ते हिवाळ्यात त्वचा अधिक कोरडी करू शकते. आणि हिवाळ्यातील जड मॉइश्चरायझर उन्हाळ्यात Pores बंद करून Acne वाढवू शकतो.
तुमच्या त्वचेच्या प्रकाराला ओळखा, हंगामानुसार Routine बदला, आणि SPF वर्षभर चालू ठेवा.
जर त्वचेच्या समस्या हंगाम बदलूनही बऱ्या होत नसतील, किंवा Acne, कोरडेपणा किंवा खाज जास्त तीव्र असेल तर तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य.
Dr. Cholepatil’s The Gleam Clinic, Shop No.106, Deogiri Plaza, Beed Bypass Road, opposite Hiwale Patil Lawns, Satara Deolai Parisar, छत्रपती संभाजीनगर 431009.
संपर्क: +91 9028975743 / +91 9823699117. WhatsApp: +91 8766672706.
FREQUENTLY ASKED QUESTIONS
Q1: उन्हाळ्यात चेहरा का चमकतो?
उन्हाळ्यात तापमान वाढल्याने Sebaceous Glands जास्त Sebum (नैसर्गिक तेल) तयार करतात. त्याचसोबत घाम येतो आणि हवेतील आर्द्रतेमुळे हे तेल आणि घाम त्वचेवर राहतात. यामुळे चेहरा चमकतो आणि चिकट वाटतो.
Q2: हिवाळ्यात त्वचा कोरडी का होते?
हिवाळ्यात थंड हवेत आर्द्रता कमी असते, Sebum उत्पादन कमी होते, आणि गरम पाण्याने आंघोळ त्वचेतील नैसर्गिक तेल काढून घेते. यामुळे त्वचा कोरडी, ओढलेली आणि खाजणारी वाटते.
Q3: उन्हाळ्यात कोणते Moisturizer वापरावे?
उन्हाळ्यात Gel-based किंवा Water-based Light Moisturizer वापरावे. जड क्रीम Pores बंद करू शकते आणि Acne वाढवू शकते. Non-comedogenic लेबल असलेले Products उत्तम.
Q4: हिवाळ्यात सनस्क्रीन लावणे आवश्यक आहे का?
होय. UV-A किरणे हिवाळ्यातही असतात — ते त्वचेत खोलवर पोहोचतात आणि वृद्धत्व, रंग असमानता आणि Skin Cancer चा धोका वाढवतात. हिवाळ्यातही दुपारी SPF 30+ सनस्क्रीन लावणे आवश्यक आहे.
Q5: तेलकट त्वचेसाठी मॉइश्चरायझर लावणे आवश्यक आहे का?
होय. तेलकट त्वचेवर मॉइश्चरायझर न लावल्यास त्वचा आतून कोरडी होते आणि Sebaceous Glands आणखी जास्त तेल तयार करतात. Gel-based, Oil-free Moisturizer तेलकट त्वचेसाठी योग्य आहे.
Q6: Blackheads कमी करण्यासाठी काय करावे?
Salicylic Acid असलेला फेस वॉश किंवा Serum आठवड्यातून दोन ते तीन वेळा वापरा. नाक आणि हनुवटीवर Clay Mask आठवड्यातून एकदा लावणे फायदेशीर आहे. Pores हाताने पिळणे टाळा.
Q7: Hyaluronic Acid म्हणजे काय?
Hyaluronic Acid हे एक नैसर्गिक घटक आहे जे त्वचेत आर्द्रता टिकवून ठेवते. हे त्वचेच्या वजनापेक्षा १,००० पट जास्त पाणी धरू शकते. हिवाळ्यात याचा Serum वापरणे त्वचेसाठी उपयुक्त आहे.
Q8: उन्हाळ्यात Acne का वाढतो?
उन्हाळ्यात जास्त Sebum आणि घामामुळे त्वचेचे Pores बंद होतात. त्यात बॅक्टेरिया वाढतात आणि Acne होतो. SPF 50+ Non-comedogenic Sunscreen आणि Gel-based Cleanser वापरल्यास Acne कमी करता येतो.
Q9: हिवाळ्यात ओठ का फाटतात?
ओठांवर Sebaceous Glands नसतात — त्यामुळे त्यांना स्वतःचे नैसर्गिक तेल नसते. थंड आणि कोरड्या हवेत ओठांची आर्द्रता झपाट्याने निघून जाते. SPF असलेला जाड Lip Balm वारंवार लावल्यास ओठ फाटणे कमी होते.
Q10: छत्रपती संभाजीनगरमध्ये त्वचेच्या हंगामी समस्यांवर उपचार कुठे मिळतो?
Dr. Cholepatil’s The Gleam Clinic, Shop No.106, Deogiri Plaza, Beed Bypass Road, Satara Deolai Parisar, छत्रपती संभाजीनगर 431009 येथे त्वचा तज्ज्ञ उपलब्ध आहेत. संपर्क: +91 9028975743.
